Een acute pancreatitis is een kortdurende of tijdelijke ontsteking van de alvleesklier (pancreas). Meestal komt de ontsteking binnen enkele weken weer tot rust. Er wordt onderscheid gemaakt in oedemateuze- en necrotiserende alvleesklierontsteking.

  • Odemateuze alvleesklierontsteking.
    Bij 80% van de patiënten is sprake van deze minder ernstige vorm. De alvleesklier is opgezwollen door het zich ophopen van vocht (oedeem). De vooruitzichten van de patiënt zijn zeer gunstig.
  • Necrotiserende alvleesklierontsteking.
    Bij 20% van de patiënten is er sprake van deze ernstige vorm van alvleesklierontsteking. De ontsteking gaat gepaard met het afsterven van alvleesklierweefsel (necrose). Er kunnen bloedingen optreden omdat ook bloedvaten aangetast kunnen worden.

Wat zijn mogelijke oorzaken van acute pancreatitis?

  • Verstopping van de afvoergang van de alvleesklier door galstenen (40%)
  • Overmatig alcoholgebruik (30%)
  • Onbekende oorzaak (20%), dit wordt ideopatische alvleesklierontsteking genoemd
  • Bij de overige 10% kan de ontsteking een gevolg zijn van: complicatie van een ERCP- onderzoek, een operatie, een ongeval, een doorbloedingsstoornis, een stofwisselingsziekte, een virusinfectie, een tumor in (de buurt van) de alvleesklier, bepaalde medicijnen

Wat zijn de klachten en symptomen van acute pancreatitis?

De meest kenmerkende klacht is acute en hevige buikpijn. Men heeft de neiging om voorovergebogen te gaan zitten met de knieën op de borst. De pijn kan uitstralen naar de rug, linkerzij en schouder. Bijkomende klachten zijn misselijkheid, braken, koorts en een versnelde ademhaling. Na een maaltijd nemen de klachten vaak toe.

Als gevolg van de alvleesklierontsteking komen de darmen soms stil te liggen (ileus = darmafsluiting). De ontstoken alvleesklier (alvleesklier en het weefsel in de buurt zwelt op door een ophoping van vocht en ontstekingscellen) kan de darmen dichtdrukken en afsluiten, maar ook het zenuwweefsel dat de darmen ‘aanstuurt’ kan tijdelijk minder goed functioneren, waardoor de darmbewegingen stil komen te liggen. Hierbij is het transport van voedsel en ontlasting in de darm gestagneerd. Dit veroorzaakt ernstige klachten zoals een opgezette en erg pijnlijke buik, hoge koorts en braken. Door een heftig verloop van de ontstekingsreactie kan het voorkomen dat patiënten in shock raken, waardoor er een levensbedreigende situatie ontstaat. Deze patiënten worden (kortdurend) opgenomen op de intensive care om de vitale functies (hart, longen en nieren) goed te kunnen monitoren.

Geelzucht kan optreden als de ontsteking het gevolg is van galstenen. Door galstenen wordt de afvoergang van de galblaas geblokkeerd. De galvloeistof kan dan niet meer vrij naar de darm doorstromen. Door ophoping van galvloeistof (met name bilirubine) ontstaat er dan geelzucht. Geelzucht kan ook optreden doordat het ontstoken weefsel de galwegen dichtdrukt (door zwelling). Geelzucht houdt geelverkleuring van de huid en het oogwit in.

Bij een bloeding van de alvleesklier is er soms een karakteristieke verkleuring zichtbaar op de huid rond de navel (teken van Cullen) of in de zij (teken van Grey-Turner).

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Door middel van lichamelijk onderzoek kan de (huis)arts sterke vermoedens krijgen, dat het gaat om een acute pancreatitis (acute ontsteking van de alvleesklier). De karakteristieke voorovergebogen houding om de pijn op te vangen, is voor de arts al een duidelijke signaal. Om een diagnose te stellen zijn er verschillende onderzoeken mogelijk:

  • Bloed- en urineonderzoek. Door de ontsteking van de alvleesklier is onder andere het gehalte van de spijsverteringsenzymen amylase en lipase in het bloed en in de urine verhoogd.
  • Een echo van de buik kan de ontstoken alvleesklier in beeld te brengen en aantonen of galstenen de oorzaak zijn van de ontsteking.
  • Een CT-scan kan worden gemaakt, om vast te stellen of het om de oedemateuze- of necrotiserende vorm van alvleesklierontsteking gaat.
  • Een röntgenfoto is soms nodig om een obstructie in de darm (ileus of darmafsluiting) aan te tonen.
  • Als de acute alvleesklierontsteking het gevolg is van galstenen die in de afvoergang van de galblaas of alvleesklier vastzitten, wordt een ERCP gedaan. Bij dit onderzoek kan de arts, met behulp van een flexibele buis (endoscoop) die via de mond en de maag naar de twaalfvingerige darm wordt geleid, de galstenen uit de afvoergang verwijderen. Tijdens dit ERCP-onderzoek kan ook de afvoer van gal naar de dunne darm worden verbeterd d.m.v. een papillotomie. Hierbij wordt de uitmonding van de galgang in de dunne darm (De Papil van Vater) iets ingeknipt.